Boek over een antroposofische jeugd biedt Kritische en liefdevolle terugblik

ZEIST / BROEK IN WATERLAND De vondst van de plattegrond van haar ouderlijk huis, de Stalenburg in Den Dolder, werd het begin van een onderzoek naar de antroposofische jeugd van Paulien Bom. In haar boek De Stalenburg gaat ze op zoek naar de beweegredenen van haar ouders en voorouders. Ze maakt de balans op van een jeugd vol idealen, die deels waardevol en deels beklemmend zijn geweest.

Paulien Bom keert regelmatig terug naar Zeist, vanwege vrienden die er wonen. Een bezoek aan haar ouderlijk huis was minder vanzelfsprekend, totdat ze een plattegrond van het huis aantroffen in de nalatenschap van haar ouders. Bom: ,,Die plattegrond deed iets met mij en mijn broers. Je hangt ineens boven je jeugd.”

Die jeugd speelde zich af in relatieve afzondering. De Stalenburg lag, en ligt, aan de Soestdijkerweg in Den Dolder. ,,Mijn ouders waren, net als mijn grootouders, antroposofen. Voor mijn vader was de antroposofie heilig, hij was de antroposofie. De wereld was verdeeld in wij en zij. We woonden behoorlijk geïsoleerd in de Stalenburg, gingen naar de Vrije School in Zeist. De andere, niet-antroposofische wereld, kende ik helemaal niet.”

Nadat ze de plattegrond vonden, zochten Bom en haar broers contact met de huidige bewoners. Een bezoek volgde en hoewel het huis tegenwoordig heel anders is ingedeeld, liepen ze in gedachten door het Stalenburg van hun jeugd. In haar boek vertelt Bom haar verhaal al dwalend door de grote kamers.

IN GESPREK

De plattegrond en het huis waren aanleiding om vragen, die Bom aan haar inmiddels overleden ouders had, te gaan stellen. ,,Ik ben postuum met ze in gesprek gegaan. Waar kwamen hun keuzes vandaan en waar haalden ze de zekerheid vandaan, dat de antroposofie de absolute waarheid was?”

De vader van Paulien Bom, Lex Bos, leefde naar de letter van Steiner, de grondlegger van de antroposofie. Hij studeerde, mediteerde en werkte als adviseur bij een antroposofisch adviesbureau, het NPI. 

,,Er was veel ernst in huis. Mijn vader gebruikte overal antroposofische taal voor, die voor mij allengs een wereld ging representeren waar ik niet bij hoorde.” Het gezin leefde sober, vol grote en kleine rituelen, de maaltijden waren biologisch-dynamisch. Spirituele groei stond centraal. ,,Wat ik het meest heb gemist, is niks doen, gewoon lekker op de bank hangen en tv kijken.”

GRONDIG

Op zoek naar de beweegredenen van haar ouders en voorouders kwam Bom veelvuldig dezelfde grote bevlogenheid tegen, die zich aan de ene kant als activistisch openbaarde en aan de andere kant als filosofisch en wereldbeschouwelijk. 

,,Ik kwam veel materiaal tegen, dagboeken, publicaties. Er waren zoveel vragen die ik mijn ouders had willen stellen. Door het zo grondig aan te pakken, heb ik het gevoel dat ik echt het gesprek met ze ben aangegaan.” Ernstig: ,,Ik kan het iedereen aanraden.”

BEVRIJDING

Bom benadrukt dat het boek geen afrekening is met het verleden of met de antroposofie. ,,Ik had me al eerder los gemaakt van die wereld. Nu heb ik ook de antwoorden. Het voelt als een bevrijding. De antroposofie heeft mooie kanten, bijvoorbeeld hoe we met de aarde moeten omgaan.” Haar vader was mede-oprichter van de Triodosbank. ,,Daar ben ik heel trots op.” 

Opgroeien in een gezin met grote idealen heeft universele kenmerken. ,,Ik krijg veel reacties van mensen die zich herkennen in mijn verhaal. Ouders die strenggelovig waren of juist heel activistisch.” 

Bom ziet wel een onderscheid. ,,Rudolf Steiner heeft als enige over álles in het leven iets gezegd.”