Nieuw orgel voor de Nieuwe Kerk

Maandag 13 april is een start gemaakt met het demonteren en afvoeren van het huidige orgel in de Nieuwe Kerk, gelegen aan de Boulevard in Zeist. Dit orgel werd in 1980 geplaatst door orgelmakerij Fama & Raadgever en verving het Sanders-orgel dat sinds 1930 in het gebouw dienst had gedaan.

Architectuur
Bij de bouw van de Nieuwe Kerk in 1927 hebben de architecten J.M. Paap en J.J. van Straalen de kerk uitgevoerd in de zakelijke stijl van de Amsterdamse School, met expressieve elementen die het exterieur en interieur verfraaien. Ook bij het ontwerp van het orgel werd hierbij aangesloten: orgelmaker Sanders uit Utrecht realiseerde een zakelijk, strak en passend orgelfront in dezelfde stijl.

1980, Fama & Raadgever-orgel.
Helaas treden er enkele decennia na bouw van het orgel, regelmatig storingen op. Reinier Eilander, kerkrentmeester en voorzitter van de Orgelcommissie van de Protestantse Gemeente Zeist, vertelt hierover: “Het is begrijpelijk dat er in 1980 is gekozen voor een ander orgel. De kennis van de pneumatische techniek van het Sanders-orgel was schaars en bovendien mocht bij de bouw van dat orgel destijds niet te veel geld worden uitgegeven. De vele storingen aan het orgel hebben de toenmalige kerkrentmeesters ertoe doen besluiten het orgel te vervangen. Het is echter jammer dat er destijds is gekozen voor een volledig nieuw ontwerp en orgel in de zogenoemde neobarokke periode.” Tussen 1980 en 2012 is het orgel meerdere keren ingrijpend verbouwd. Al met al zijn daarbij keuzes gemaakt die de klank en kwaliteit van het instrument niet per se ten goede zijn gekomen. “Het orgel dient primair ter begeleiding van de samenzang. Daarvoor heb je een muziekinstrument nodig dat de samenzang draagt”. Het huidige orgel is verkocht aan een kerk in Zuid-Frankrijk.

2026, een ‘nieuw’ orgel
In 2025 is door het College van Kerkrentmeesters het Vermeulen-orgel aangekocht, afkomstig uit een inmiddels gesloten kerk in Volkel. Door herplaatsing krijgt dit orgel in Zeist een tweede leven. Orgelmakerij Steendam uit Roodeschool zal in het tweede helft van dit jaar het orgel uitbreiden tot 29 stemmen en een reconstructie maken van het oorspronkelijke orgelfront, zoals dat door de architecten van de kerk is ontworpen. We proberen het nieuwe orgel voor de zangavond met kerst 2026 in gebruik te hebben. Steendam neemt voor de dispositie het Verschueren-orgel uit 1941 als basis, aangevuld naar ” Elzässisscher Art” uit de bouwtijd van het Sanders-orgel (1927). Hij ontwikkeld het tot een orgel met een warme, Duits-/Frans romantische basis met behoud van de boventoonontwikkeling uit de Elzässische/Rijnlandse traditie. Eilander meldt tot slot nog een leuk historisch weetje: “In 1931 heeft Prof. Dr. Albert Schweitzer, geboren in 1875 in de toenmalige Duitse Elzas, nog gespeeld op het Sanders-orgel in de Nieuwe Kerk en had daar lovende woorden over. “De beschaafdheid der klankkleur, het onderling harmonisch verband der registers alsook de technische indeeling, staat op zeer hoog peil.”