Boek over lot dwangarbeiders aan einde WO II: Zeister mannen aan het front

4 mei 2024 om 05:47 Historie

ZEIST Toen op 7 mei 1945 de Canadese Polar Bears Zeist binnenreden en het dorp eindelijk echt bevrijd was, wachtte een grote groep Zeister mannen al enkele weken in de buurt van Arnhem tot zij terug konden keren naar hun woonplaats. Het waren ruim 2000 dwangarbeiders die op 28 oktober 1944 bij een grote razzia in Zeist zijn opgepakt. In de barre winter van ‘44/’45 dwong de Wehrmacht hen om in de frontlinie langs de Rijn een verdedigingslinie aan te leggen. 

In totaal werkten van september 1944 tot in april 1945 circa 10.000 Nederlandse dwangarbeiders in Arnhem voor de Duitse bezettingsmacht. Wat zij in die maanden aan het levensgevaarlijke front moesten doorstaan was tot nu toe nauwelijks gedocumenteerd. 

Met ‘Het boek ‘Dwangarbeiders in de vuurlinie. Het kampleven in frontstad Arnhem, 1944-1945’ van onderzoeker Karin van Veen wordt nu voor het eerst een beeld geschetst wat zij in die verboden militaire zone hebben meegemaakt. Vrijwel alle inwoners van Arnhem waren in die periode geëvacueerd. In de stad waren bijna alleen Duitse soldaten en Nederlandse tewerkgestelden te vinden; allemaal mensen die tegen hun wil in deze situatie verzeild waren geraakt. De dwangarbeiders sliepen op stro in barakken en in stampvolle scholen. Overdag bouwden ze in de vrieskou barricades, terwijl ze regelmatig moesten wegduiken voor geallieerde beschietingen. Ze legden er kilometerslange loopgraven aan. De mannen sliepen meestal op vuil stro en kregen al snel allerlei huid- en darmziekten. Velen probeerden afgekeurd te worden, maar dat lukte slechts weinigen. ,,Decennialang is er weinig aandacht geweest voor de verjaagde bewoners. Nog minder aandacht was er voor de dwangarbeiders, die hier onder levensgevaarlijke omstandigheden tewerk werden gesteld’’, vertelt de auteur.  

Van Veen schetst in haar boek de realiteit in het spergebied op basis van ooggetuigenverslagen, archief- en literatuuronderzoek. Betrokkenen komen persoonlijk aan het woord. ,,Ik word regelmatig benaderd door nabestaanden van voormalige dwangarbeiders. ‘Thuis werd er nooit over gesproken’, vertellen zij dan. Nu zitten de kinderen met allerlei vragen. Het onderzoek verheldert voor nabestaanden wat de mannen in dit oorlogsgebied hebben meegemaakt.’’

Meer informatie over het boek en het project waar het een onderdeel van is, is te vinden op www.gridvl.nl