VRU start pilot met onderwaterdrones; eerste training in Bosbad Leersum

UTRECHT / LEERSUM Het heldere water van Bosbad Leersum bood donderdag een uitstekende leeromgeving voor de eerste trainingsdag van het nieuwe team van de Veiligheidsregio Utrecht (VRU), dat zich vanuit de brandweer zal specialiseren in het gebruik van onderwaterdrones voor reddingsoperaties. 

Bedrijfsleider en oud-politieman Berry Weppelman aarzelde geen moment, toen vanuit de VRU de vraag kwam om het Bosbad te mogen gebruiken voor een training. ,,Het werk van de Veiligheidsregio is in het belang van ons allemaal. Dat hebben jullie hier met de valwind in de praktijk gezien. Bovendien krijgen we als Bosbad Leersum subsidie, dus wat is er dan mooier om daarvoor op zo’n manier iets terug te kunnen doen.”

WATERONGEVALLENBESTRIJDING

Voor Mario van Hattum, regionaal coördinator waterongevallenbestrijding van de VRU, was het een bijzondere dag. De Veiligheidsregio besloot in januari 2023 tot de aanschaf van twee ROV’s, Remotely Operated Underwater Vehicles, zoals onderwaterdrones officieel heten. Sindsdien is Van Hattum druk geweest met de selectie van het gewenste type onderwaterdrone en de inkoopprocedure. ,,Je hebt te maken met een Europese aanbesteding, daarom heb ik er nog andere geïnteresseerden bij betrokken zoals de brandweer Gooi- en Vechtstreek, Flevoland en Veiligheidsregio IJsselland. Dat is efficiënter dan dat ieder het voor zich doet.”

Ook stond Van Hattum voor de selectie van tien manschappen die ROV-operator willen worden, plus de voorbereidingen van het pilotproject. ,,Dat het nieuwe team nu compleet is en de ROV’s daadwerkelijk het water in gaan, is mooi om te zien.” Een eerste mijlpaal in een project dat twee jaar zal duren. Het valt onder de regie van het innovatieteam van de VRU, de manschappen komen van diverse posten in de provincie. Elders in het land worden ROV’s al ingezet bij onderwaterzoekingen door de brandweer in Rotterdam en Gelderland-Zuid en door het landelijke team onderwaterzoekingen van de politie.

AAN DE SLAG

De zon kwam langzaam door terwijl tien brandweermannen uit de wijde regio aandachtig luisterden naar een eerste uitleg over de onderwaterdrone. Speciaal voor de driedaagse training kwamen er twee Zweden vanuit de leverancier BUVi Scandinavia naar Bosbad Leersum, plus een instructeur uit de VS. Ian Jeffery uit Nederland was als adviseur vanuit Subsea Fundamentals betrokken bij de aanbesteding, en assisteerde nu bij de technische training van de VRU-operators in opleiding. Tijdens zijn loopbaan bij de Koninklijke Marine specialiseerde Jeffery zich in ROV’s. ,,Daar werkte ik met apparaten van drie miljoen euro per stuk. Net als in andere gebieden zie je dat een bepaalde technologie breed beschikbaar wordt, nadat het eerst in een zeer specialistische omgeving is ontwikkeld en uitgetest. Kijk maar naar de vliegende drones, die zijn nu ook mainstream en goed betaalbaar.” 

[Tekst gaat verder onder de foto.)

De onderwaterdrone wordt voorbereid op de te waterlating door de operators in opleiding. - BDUmedia

Na een uitgebreide instructie, het opstarten van computers en schermen en het aansluiten van kabels, gingen de twee onderwaterdrones het wedstrijdbad in. Martin de Ronde van brandweerpost Nieuwegein-Noord was de eerste die er eentje mag besturen. Game-ervaring lijkt handig bij het werken met een console-achtig apparaat en het bewegen door een 3D-ruimte met obstakels. De Ronde had er lol in: ‘Ik heb een technische achtergrond en ben altijd geïnteresseerd in het leren van nieuwe specialismen. Drones en op afstand bestuurbare voertuigen heb ik al onder de knie, vandaar dat ik me heb aangemeld voor dit innovatieve team.’

VEILIGHEID VERHOGEN

Met de inzet van ROV’s kan de veiligheid van duikers van de brandweer verhoogd worden en kunnen zoekmogelijkheden vergroot worden. Van Hattum: ,,Je ziet een ontwikkeling dat naast de traditionele brandweerzorg de inzet die van ons gevraagd wordt steeds breder is en vaak ook gevaarlijker. We staan ook steeds vaker voor de keuze waar we nog mensen inzetten en waar technologie. Als een pand zonder personen erin tijdens een brand al het punt bereikt dat het voor de verzekering is afgeschreven, dan sturen we robots naar binnen in plaats van onze mensen.” 

Een ROV kan dus veel sneller dan een duiker een groot gebied onderzoeken op obstakels of een slachtoffer

Doel van het pilotproject is behalve het trainen van de tien operators vooral ook onderzoeken wanneer en op welke manier de ROV’s het beste kunnen worden ingezet om mensen te redden. ,,Het eerste half jaar werken we aan het leren gebruiken. Je moet sonar echt leren interpreteren. Iedere operator heeft ook een neventaak zoals het onderhoud van de techniek of communicatie. Daarna gaan we in de praktijk meedraaien bij incidenten, eerst puur als oefening en nog niet met de primaire verantwoordelijkheid voor de operatie. Verder zullen we aan de hand van ervaringen moeten beslissen waar de ROV’s hun standplaats krijgen. Is dat op een post in de provincie met relatief veel water in de omgeving? Of plaatsen we ze in een speciale wagen en welke dan? Moeten er extra schermen komen in die wagen? Willen we op afstand mee kunnen kijken met de beelden? Op dit soort vragen en meer gaan we de komende twee jaar de antwoorden vinden.”

VOORDELEN ROV

Waar een duiker slechts 15 centimeter voor zich uit kan zien in troebel water, scant een Oceanbotics SRV-8 met behulp van sonartechnologie 25 meter om zich heen. ,,Een ROV kan dus veel sneller dan een duiker een groot gebied onderzoeken op obstakels of een slachtoffer. Heb je deze in kaart gebracht dan gaat de duiker met meer kennis en dus op een veiliger manier het water in. Zo wordt de zoektijd verkort, wat ook van invloed kan zijn op de overlevingskans van een eventueel slachtoffer”, aldus Van Hattum. De ROV is ook uitgerust met een camera en verlichting. Alle sonor- en videobeelden kunnen direct worden bekeken, maar ook deels of integraal worden opgeslagen voor later onderzoek. Daarnaast heeft de onderwaterdrone nog een grijparm.,,Deze lijkt op de schaar van een krab. In theorie kan hij er een persoon mee naar boven krijgen, aangezien deze weinig gewicht heeft in het water. Maar de grijper is meer bedoeld om de drone even vast te klemmen aan bijvoorbeeld de kleding van een slachtoffer.”

(De tekst gaat verder onder de foto.)

ROV’s in actie onder water waar ze voorwerpen van de bodem kunnen pakken met hun grijparm. - BDUmedia

De ROV wordt bediend door een operator met een zogenoemd ‘technical harness’ aan, een constructie met banden rond de schouders ter ondersteuning van een touch screen laptop voor de buik. Los daarvan gebruikt de operator  een gamecontroller-achtig apparaatje voor de besturing van de ROV in het water. De operator bestuurt de drone en interpreteert daarnaast de sonar- en videobeelden op het scherm. Hij wordt geassisteerd door een collega die ervoor zorgt dat de (glasvezel)kabel waaraan de ROV vastzit op de juiste snelheid wordt af- en opgerold. ‘Jeffery licht de noodzaak van het gebruik van een kabel toe: ‘We kunnen livestreamen naar de maan. Door de lucht kan bijna alles, maar in water gelden andere natuurkundige wetten en moet de data vanuit de ROV via een kabel doorgegeven worden naar de verwerkende computer.’

BREED TOEPASSINGSGEBIED
De leveranciers uit Zweden hebben ruime ervaring met de inzet van ROV’s op vele gebieden. Instructeur Fredrik Fleetwood heeft zich sinds 2011 toegelegd op onderwatertechnologie. Het jaar  daarop werd hij ingezet bij de berging van de Costa Concordia, het cruiseschip dat door een stuurfout voor de Italiaanse kust kapseisde met 32 doden en tientallen gewonden als gevolg. Collega Rickard Forsman vult aan: ‘Behalve voor reddingsdiensten in Zweden en elders in Europa werken we voor de visserij, maar we controleren de laatste jaren ook veel onderzeese gasleidingen van de Noren. Sinds de energiecrisis is Noorwegen een cruciale leverancier van gas. Aanslagen zoals op de Nordstream in de Oostzee bij Bornholm moeten liefst worden voorkomen, of eventuele mankementen of beschadigingen opgespoord.’ Een recent voorbeeld van een redding willen de beide Zweden nog genoemd hebben. ‘Laatst raakte een asielzoeker te water bij Jönköping. Ondanks ooggetuigen ter plekke werd hij niet gevonden door de reddingsdienst. Zodra de ROV te water ging, werd duidelijk dat hij onder een steiger terecht was gekomen. Na ruim 30 minuten in het water en reanimatie heeft de jongeman het er alsnog levend afgebracht. Daar doen we dit werk voor.’