Pointer: woningen bijbouwen boven winkels blijkt niet gemakkelijk

ZEIST De moeilijkheden die de eigenaar van het winkelpand aan de Slotlaan 286 ondervindt als hij zijn winkel wil omvormen tot appartementencomplex waren vorige week te zien op tv in Pointer bij KRO-NCRV. Het platform deed onderzoek in gemeenten waar woningnood en winkelleegstand hoog zijn. Vooral de harde parkeernorm die Zeist hanteert, vormt een obstakel. De uitzending is terug te zien op NPO Start.

In 81 Nederlandse gemeenten is zowel de woningnood hoog als de winkelleegstand. Vooral rond grote steden is dit vaak het geval, zo blijkt uit een analyse door journalistiek onderzoeksplatform Pointer (KRO-NCRV). In Utrecht gaat het om 14 gemeenten, waaronder Zeist, Renswoude en Veenendaal.

Door heel Nederland staan winkels leeg, volgens het CBS meer dan 9000. Boven winkels staan ook veel verdiepingen leeg, wat goed kan zijn voor 70.000 woningen, aldus onderzoeksbureau Stec. Tegelijk is er grote woningnood. “Heel problematisch”, zegt rijksbouwmeester Francesco Veenstra in de aflevering van Pointer. “Inzetten van de bestaande gebouwvoorraad zou enorm helpen om op de hele korte termijn meer woningen te realiseren.”

 
De leegstand is vooral schrijnend in gemeenten waar ook de woningnood bovengemiddeld hoog is. Pointer vergeleek de cijfers van de winkelleegstand van het CBS met die van de woningdruk, zoals bijgehouden door ontwikkelaar BPD. In 81 gemeenten waar de woningnood hoger is dan gemiddeld, blijkt ook de winkelleegstand hoger dan volgens marktkenners gezond is (5 procent).
In Utrecht gaat het om 14 gemeenten waar de woningnood en winkelleegstand hoog zijn. De woningnood is relatief hoog in Utrecht, 9% van de winkels staat daar leeg. De winkelleegstand is ook hoog in Renswoude (33%), Veenendaal (26%) en Zeist (11%). In deze gemeenten is de woningnood boven het landelijk gemiddelde.

GEEN PARKEERPLEK, GEEN WONING

Vaak is regelgeving, zoals de parkeernorm, een oorzaak van hoge leegstand. Gemeenten eisen voor iedere nieuwe woning een minimaal aantal parkeerplaatsen. Is dat er niet, dan komt er geen vergunning. KRO-NCRV’s Pointer benaderde de 15 gemeenten met de grootste scheefgroei en inventariseerde het parkeerbeleid. Bij 4 van de onderzochte gemeenten geldt de parkeernorm als een harde voorwaarde bij transformatie van winkel naar woning: De Bilt, Zeist, Arnhem en Hilversum.
De overige 11 gemeenten hanteren eveneens een parkeernorm maar hebben meerdere mogelijkheden om hiervan af te wijken: Zaanstad, Leidschendam-Voorburg, Amersfoort, Gooise Meren, Amstelveen, Ouder-Amstel, Lansingerland, Rijswijk, Tilburg en Apeldoorn. In deze gemeenten kan bijvoorbeeld de nabijheid van een OV-station of de inzet van een deelauto als alternatief dienen voor een verplichte parkeerplek voor de deur.

ACTIEF OMBOUW

De helft van deze 15 gemeenten heeft nauwelijks of geen actief beleid om winkels om te bouwen naar woningen: Leidschendam-Voorburg, Amersfoort, Lansingerland, Ouder-Amstel, Amstelveen, Oegstgeest en Zaanstad.
Andere gemeenten staan wel open voor transformatie maar voeren er geen actief beleid op: Gooise Meren, Arnhem, Zeist en De Bilt. Ontwikkelaars mogen winkels ombouwen maar met beperkingen. Zo moet het centrum vaak primair een winkelgebied blijven.
Slechts 4 gemeenten zeggen actief lege winkels te willen ombouwen: Rijswijk, Apeldoorn, Hilversum en Tilburg. Deze gemeenten hebben transformatiemanagers en werken aan een langjarige strategie om leegstaande panden om te bouwen tot woningen. Opvallend genoeg heeft Hilversum zowel een streng parkeerbeleid als een actief transformatiebeleid.