Festival of nine Lessons and Carols

Zeist - Op zondag 18 december 2016 zal om 19.30 uur in de Sionskerk aan de Jacob Castslaan 73 het Festival of nine lessons and carols klinken. Het projectkoor van wijkgemeente De Bron onder leiding van Jelte Veenhoven zal daarin een groot aandeel hebben.

Veel carols zullen in het Nederlands worden gezongen. Het nieuwe liedboek bevat immers veel goede Nederlandse vertalingen. De gemeente krijgt ruim de gelegenheid mee te zingen tijdens de samenzang van de verschillende Hymnes. Wordt met het festival in de Sionskerk een nieuwe traditie geboren?

Hieronder vindt u het verhaal dat Jelte Veenhoven samenstelde met het oog op de uitvoering op zondagavond 18 december

Een Festival van negen lezingen (lessons) en Carols is misschien wel de meest populaire kerstviering aan het worden in onze Nederlandse kerken. Deze vorm van viering werd voor het eerst bedacht en uitgevoerd in 1880 door Edward Benson, die net benoemd was als Bisschop van Truro (Cornwall, Groot Brittannië). Bisschop Benson werd later Aartsbisschop van Canterbury. De dienst werd gehouden in een houten schuur, omdat de Kathedraal van Truro herbouwd werd. Een belangrijk nevendoel was het weghouden van de mannelijke bevolking uit de kroeg. De populariteit was zo groot dat spoedig andere kerken dit voorbeeld volgden.

Evensong

Later werd de liturgie verrijkt met elementen uit de Evensong, een avondgebed van ruim een half uur, dat bijna geheel wordt gezongen. De psalmen en responsories die daar werden gezongen verving men door gemakkelijke liederen – veelal uit de volkstraditie (carols) – zodat de officiële liturgie ook voor de “gewone” kerkgangers toegankelijk werd.
De huidige vorm de Evensong van deze typisch anglicaanse dienst bestaat sinds 1662 en is de bestaansreden voor de meeste koren. Zonder Evensong geen koor, zonder koor geen Festival of nine lessons and carols. De Evensong is de kurk waar de Engelse carol-traditie op drijft.

Kapel van Kings College
Pas in de twintigste eeuw werd het Festival of nine lessons and carols vanuit de kapel van Kings College in Cambridge wereldberoemd. Voor het eerst klonk in 1918 het Festival in de kapel van King’s, nadat de eerste wereldoorlog was afgelopen. Eén van de overlevenden die de draad weer probeerde op te pakken was de dean van King’s, Eric Milner-White. Zijn frontervaringen tijdens de Eerste Wereldoorlog, als geestelijk verzorger van de soldaten, hadden hem ervan overtuigd dat de anglicaanse kerk behoefte had aan een toegankelijke liturgie die meer tot de verbeelding zou spreken. Muziek en zang boden daarvoor prima mogelijkheden, bovendien beschikte hij over een goed koor.
De omvang van het voormalige Britse rijk, radio-uitzendingen en grammofoonplaten (en later televisie-uitzendingen) hebben een grote rol gespeeld bij de verspreiding van de populariteit van het Festival of nine lessons and carols.

Overgeleverde liederen
Er bestaat geen exacte definitie van de carol. Vaak zijn het eeuwenoude, mondeling overgeleverde liederen met een volkse, soms gregoriaanse afkomst. Een carol vindt zijn oorsprong in het oud Franse woord carole. Een cirkeldans begeleid door zangers. Kenmerkend zijn de vrolijke en levendige melodieën en de strofische tekst. Hoewel ze ook voor andere gebeurtenissen zijn geschreven, worden carols meestal met het kerstfeest geassocieerd. Het grote succes van de nine lessons en carols heeft het koor van King’s college tot een boegbeeld van de Engelse koormuziek gemaakt. Sinds 1928 wordt het Festival of nine lessons and carols door de BBC-radio live uitgezonden; de tv laat een ingekorte registratie zien. Veel Britten twijfelen er niet aan: “Kerst begint met King’s”. Inmiddels wordt het voorbeeld uit Cambridge tot ver buiten de Britse grenzen gekopieerd. Een BBC-correspondent maakte zelfs melding van Carol services in de woestijn en aan de voet van de Mount Everest.

Britse componisten
Alle belangrijke twintigste-eeuwse Britse componisten schreven carols, en daarbij probeerden zij - hoe Engels - het verleden in ere te houden. Zo gebruikte bijvoorbeeld de beroemde Engelse componist Ralph Vaughen Williams oude volksmelodieën en schreef Benjamin Britten carols op Latijnse teksten.

Bijbellezingen
Ook in Nederland is op veel plaatsen het Festival of nine lessons and carols een opmaat geworden naar het kerstfeest. Het feestelijke festival bestaat uit een afwisseling van koorzang, samenzang van traditionele Engelse kerstliederen en negen korte lezingen. Tussen de lezingen klinken één of twee carols. Deze Bijbellezingen (lessons) vertellen het kerstverhaal vanuit Genesis, via de profeten naar het kerstevangelie. Ook is er ruimte voor samenzang in de te zingen hymnes. De keuze van de liederen varieert per Festival, hoewel een aantal Carols vrijwel altijd wordt gezongen.

Bij kaarslicht

Traditioneel wordt begonnen met het “Once in Royal David’s City”, dat in Cambridge wordt geopend door een ijl klinkende jongensstem. Pas vlak voor de dienst begint, wordt door de dirigent een jongetje aangewezen, die deze solo mag zingen. Naar traditie wordt er gezongen bij kaarslicht. Het festival wordt besloten met het “Hark! the herald Angels sing”.