De vrijheid van een goede kop koffie; Niels Roelen interviewt Joyce Langenacker

ZEIST In het kader van ‘Nederland 80 jaar bevrijd’ onderzoekt de bekende Zeister veteraan en auteur Niels Roelen de betekenis van het begrip vrijheid. Hiervoor spreekt hij verschillende mensen. Hier vind je zijn weerslag van het gesprek dat hij hield met Joyce Langenacker (1970), burgemeester van Zeist.

WALKARTPARK

De geur van het Walkartpark is subtiel, maar ademt de fikse bui van de vroege morgen. Dat Joyce Langenacker, de burgemeester van Zeist, de regen niet gehoord heeft, is te zien aan de spierwitte sneakers die ze voor onze wandeling aangetrokken heeft. Dat het haar niet uitgemaakt had, wordt duidelijk aan de manier waarop ze schouderophalend laat weten dat de gemeente paraplu’s heeft.

Haar eenentwintig jaar oudere broer, ze is een nakomertje uit wat ze zelf een “rood gezin” noemt, is een type die ongeacht het weer zonder paraplu met zijn honden gaat wandelen.

VOLKSWIJK IN AMSTERDAM

Voor het herdenkingsmonument in het park staan we even stil en vertelt ze over Amsterdam, het huis waar ze werd geboren. Een echte volkswijk waar haar moeder haar hele leven heeft gewoond. Haar moeder omdat haar vader nog voor haar geboorte op 4 mei 1969 overlijdt. De reden dat er thuis altijd spanning op herdenken zat, dat het ook nadenken was.

Toen de oorlog begon, waren haar ouders tieners. Om niet naar Duitsland gestuurd te worden voor de Arbeitseinsatz duikt haar vader onder. Tevergeefs omdat hij aangegeven, verraden wordt door nota bene zijn eigen vader. Het is een vreselijke tijd, waar hij ziet hoe andere jongens gewond raken of sterven door geallieerde bombardementen, maar zelf overleeft hij het. 

Over wat hij daar meemaakt heeft ze nooit met hem kunnen praten, ze weet het uit de verhalen. ,,De oorlog zal zeker een grote impact op hem gehad hebben, maar desondanks was hij een heel vrolijke man.’’

JOODSE KINDEREN

Haar moeder groeit op in Alkmaar. Tijdens de oorlog werkt ze als hulp in de huishouding en komt ze op plekken als kindertehuizen waar ook Joodse kinderen ondergedoken zaten. Door de onvrijheid en de winters waarin mensen langs de boerderijen trokken op zoek naar iets te eten ervaart ook zij de oorlog als een zware tijd. 

Vijf jaar oorlog is een periode die zoals binnen veel families heftige verhalen met zich meedraagt, waaronder een enorm taboe.

VRESELIJK

Net als zij groeit een van haar neven, ongeveer zo oud als haar broer, op met alleen een moeder. Over de vader heerste onduidelijkheid, die zou zijn overleden, maar op haar 16e hoort ze dat haar neef een Duitse vader heeft.

..Hoe kan het,’’ vraagt ze zich af, ,,dat mijn neef niet weet dat zijn vader nog leeft? Dat die man na de oorlog trouwt en een gezin sticht? We moeten dit vertellen’’, de gedachte dat zij niet zou weten dat haar vader nog leeft, vindt ze vreselijk.

ROOD NEST

Dat het gevoel om het juiste te doen haar drijft, wordt in het gesprek dat we hebben steeds duidelijker. Via de Pieter Jelles Troelstra school, ,,ik stam uiteen echt rood-, arbeidersnest’’, stroomt ze door naar de universiteit. De PvdA mag haar dan met de paplepel ingegoten worden, maar omdat ze de eerste binnen het gezin is die de kans krijgt om te gaan studeren (communicatie en politicologie) kritisch moet nadenken over wat ze doet, is het niet meer vanzelfsprekend dat ze de sporen van haar ouders volgt. ,,Tegelijkertijd,’’ lacht ze, ,,ben ik toch bij dezelfde partij uitgekomen.’’

Haar gevoel voor rechtvaardigheid, eerlijkheid vormen de basis om ook daadwerkelijk de politiek in te stappen.

HARTSLAG OMHOOG

Van Amsterdam belandt ze met het gezin in Haarlem, wordt ze raadslid en later burgemeester van Ouder-Amstel. Ze verhuist naar Ouderkerk aan de Amstel waar ze elk jaar de roeiers en hardlopers haar voordeur ziet passeren voor de Head of the river en de marathon.

,,Om mijn werk goed te doen,’’ haar ogen beginnen te stralen, ,,probeer ik elke dag te sporten.’’ Sporten, even haar hartslag omhoog jagen op een spinning fiets, in zwembad Dijnselburg en zo af en toe HIT, high intensity training, is belangrijk om haar scherp te houden. Haar werk goed te blijven doen. Soms levert sporten nieuwe inzichten op, komen er spontane ideeën, maar het kan ook gewoon lekker zijn om je even af reageren.

In wandeltempo, dat ongetwijfeld te laag ligt om haar hartslag echt omhoog te brengen, laten we het Walkartpark achter ons liggen. 

GEEN VERBINDING

Ik kijk opzij naar het terras van de koffietafel, maar de tijd van een burgemeester is kostbaar. ,,Ik vind dit een ontzettend mooi kunstwerk’’, Joyce Langenacker aarzelt even, ,,maar toch. Zoals de man en zijn hond zitten, door de gesloten houding, lijkt er geen verbinding te zijn.’’ Glimlachend merk ik op dat mensen vaak op hun huisdier gaan lijken, dat de hond de houding van zijn baasje kopieert, dat kan toch alleen als ze elkaar begrijpen er verbinding en empathie is?

HEEL NARE MAN

Het mooiste van haar rol als burgemeester vindt ze dat ze bij de mensen thuis mag komen. Achter de voordeur, waar ze hun bijzondere verhalen in vertrouwen met haar delen. Dat Elon Musk enkele dagen eerder beweerde dat empathie de grootste zwakte van de westerse democratie is, vindt ze juist daarom zo verdrietig. ,,Het bevestigt voor mij nog maar eens dat het een hele nare man is. Leiden zonder empathie,’’ merkt ze op, ,,dat vind ik eigenlijk heel gevaarlijk. Als je de moeite neemt om verdieping te zoeken, juist ook met mensen waarmee je het oneens bent, dan ontdek je dat vrijwel iedereen meer is dan dat ene standpunt.’’

,,Ik maak me ook wel zorgen over vrijheid,’’ vervolgt ze ons gesprek, ,,de veranderingen in Amerika, laten zien dat bondgenootschappen, zekerheden onder druk staan. Veiligheid ervaren en voelen mensen niet meer als vanzelfsprekend. Dan moet je met elkaar op zoek naar andere manieren omdat te waarborgen. Dat lijkt ver weg, maar ook in Zeist merken we dat.’’

Ze vertelt dat daar waar de druk het hoogste is, Afghanistan, Oekraïne, Syrië maar ook uit andere landen, de mensen dat proberen te ontvluchten. Die vluchtelingen komen overal en dus ook hier terecht. Naast vluchtelingen ziet ze ook de andere gevolgen van conflicten op de wereld. De prijsstijgingen van gas en boodschappen door de oorlog van Rusland, kunnen ook niet door iedereen even makkelijk opgevangen worden. Het zijn dingen waar je als gemeente ook een verantwoordelijkheid voelt.

,,Voor die inwoners moet je er ook zijn. Natuurlijk kun je niet alle problemen oplossen, maar je moet wel proberen dichtbij te blijven, ze perspectief bieden.’’ 

GEWOON FEEST VIEREN

De oorlogen van de afgelopen jaren hebben er volgens haar ook onder jongeren voor gezorgd dat ze vrijheid niet meer als iets vanzelfsprekends zien. Het neemt natuurlijk niet weg dat je Bevrijdingsdag gewoon feest mag vieren. Even alles vergeten en genieten van festivals en muziek. Omdat het ons beter lijkt oorlog, Trump en Musk even links te laten liggen, lopen we de Meester de Klerkstraat in en via Belcour de Slotlaan op. 

HARUKI MURAKAMI

Veel tijd om te lezen, hebben burgemeesters in het dagelijks leven niet. Ambtelijke stukken zat, maar ze leest ook graag romans. Arthur Japin, de zwarte met het witte hart. Een prachtig op waarheid gebaseerd verhaal over twee donkere prinsjes die cadeau gedaan worden aan het Nederlandse hof. Maar echt geweldig vindt ze het magische realisme van Haruki Murakami. ,,De manier waarop hij soms dingen laat gebeuren die in het echt niet mogelijk zijn, maar toch, toch geloof je het.’’

Door de snelheid waarmee mensen in vergelijking tot vroeger met het nieuws geconfronteerd worden, is een boek lezen tegenwoordig vooral iets voor de vakanties. In een gemeente als Zeist is er altijd wat te doen, worden er continue dingen van haar verwacht. Die onrust heeft ook wel wat moois vindt ze. ,,Het verandert overigens niets aan de rol die ik heb. Ik wil er graag zijn voor de mensen, voor iedereen. Dat is wat dit werk elke dag bijzonder maakt, wat mij persoonlijk drijft.’’

GOEDE KOP KOFFIE

En als je even geen burgemeester bent, waar kun je dan echt van genieten, wat geeft je dan een gevoel van vrijheid? ,,Het klinkt misschien heel gek, maar iets heel eenvoudigs als een goede kop koffie maakt mijn dag goed.’’

Niels Roelen schreef ondermeer Zwarte Vogel, Soldaat in Uruzgan en Leven na Uruzgan. Meer over zijn werk vind je op: www.nielsroelen.com