Tentoonstelling over 100 jaar Sola in Zeist

ZEIST Vanaf 17 april tot 22 september is er in het Historisch Informatiepunt (HIP) in het gemeentehuis van Zeist een tentoonstelling over 100 jaar geschiedenis van de Sola. De expositie wordt georganiseerd door Stichting De ZilverKamer Zeist, de organisatie die de herinnering aan de ooit omvangrijke Zeister zilver- en bestekindustrie levend wil houden. 

Sola was één van de drie zilverwerkfabrieken die Zeist in de vorige eeuw kende. De ZilverKamer zelf bestaat sinds 2005. Zij heeft een website - www.zilverkamerzeist.nl - met verhalen, foto’s en films over de Zeister zilverindustrie. Daarnaast verzamelt de stichting objecten gemaakt door de vroegere producenten in Zeist. Ook worden lezingen en exposities georganiseerd.

GERRITSEN

In 1866 opende Johannes Albertus Adolf (Jan) Gerritsen (1841-1925) in Amsterdam een zilveratelier. Zijn atelier groeide uit tot een zilverfabriek. Twee zonen toonden belangstelling voor het ambacht van zilversmid en werden opgenomen in het familiebedrijf. In 1904 werd de zilverfabriek verplaatst naar Zeist. Zoon Marius Johannes Gerritsen (1882-1954) richtte in 1910 de eerste fabriek in Nederland op voor het fabriceren van alpacca ofwel nieuwzilver tafelbestek en in 1922 een tweede.Twee van zijn achterkleinkinderen geven nu leiding aan zijn bestekfabriek.

INRUILACTIES 

De Solafabriek geloofde in de kwaliteit van haar producten gemaakt van onderhoudsvrij roestvrijstaal (rvs), dat zij in 1931 onder de merknaam Sola-Massief op de markt bracht. Op Sola-Massief werd levenslange garantie gegeven. Bij aankoop ontving de koper een schriftelijk garantiebewijs.

ZILVERLAAG

Op verzilverde producten werd de kwaliteit van de zilverlaag voor een periode van 20 jaar gegarandeerd. Een goede zaak voor het milieu waren de inruilacties voor bestek in 1955, 1957 en 1959 en voor oude pannen in de jaren 1964, 1965, 1966, 1967, 1973 en 1974, waarbij met korting nieuw bestek en Sola-Elitepannen gekocht kon worden. Een win-win situatie voor fabrikant en consument. Bestek en pannen werden gerecycled en dat was goed voor het milieu.

BESTEKMODELLEN

Tot midden 19e eeuw waren de soeplepel, sauslepel, groentelepel en visschep de belangrijkste dienlepels. Daarna tot begin 20e eeuw werd het aantal dienlepels en couverts gigantisch uitgebreid.Voor letterlijk ieder gerecht werd een apart bestek ontworpen.

• Hoofdmaaltijd: aardappellepel, viscouvert, fruitcouvert, zuurvorkje (drietandig), olijflepeltje(opengewerkt), vleesvorkje (voor het gesneden vlees), trancheercouvert (grote vleesvork met snijmes voor het voorsnijden en serveren van het gebraad, slacouvert (lepel en vork), komkommercouvert (lepel en vork), aspergetang en aspergeschaar en messenlegger.

• Dessert: druivenschaar, ijslepeltje, ijsserveerschep, natfruitlepel (opengewerkt), gembercouvert (vorkje en opengewerkt lepeltje), taartschep (voor het snijden en serveren van taart), gebaksvorkje, gebakschep (voor het serveren van petit fours) en bonbonlepel.

MESSEN PRODUCEREN

De Solafabriek ging in 1947 zelf messen produceren in Sola-Massief. Voor die tijd produceerde zij alleen de heften en werden de lemmeten geïmporteerd. Een paar jaar later verkocht de Solafabriek ook messen voorzien van een kunsthars heft. Ze waren verkrijgbaar in de kleuren bruin (brasil), ivoorwit en zwart. Het mes was lichter dan een geheel metalen mes. Geleverd werden tafelmessen, dessertmessen, broodzaag, trancheerstel en kaasschaaf.

DESIGN

De Solafabriek heeft haar nieuwe bestekmodellen zonder naam van de ontwerper gepresenteerd. Slechts drie namen zijn bekend. G. Aandeweg van New look, Marius J. Gerritsen van de modellen aangeduid met 26 en 626 (‘Eigen ontwerp’) en Gerard Antonius (Gé) van den Hout (1914-1992), sinds 1948 werkzaam als reclametekenaar van de Solafabriek. 

PRIJSWINNENDE ONTWERPEN

Van den Hout was een succesvolle ontwerper. Een drietal bestekmodellen werd bekroond met het certificaat Gulden Vorm van de Utrechtse Jaarbeurs, een onderscheiding voor industriële en ambachtelijke producten vervaardigd van glas, kristal, aardewerk en porselein en van couvertartikelen. Het model Carmen (1958) werd in1963 bekroond en de modellen Cora (1954) en Prelude (vóór 1965) in 1965. Cora ontving in 1955 al de Amerikaanse ‘Good Design’-prijs. Andere ontwerpen van zijn hand zijn Blanche (1957), Karla (1957), Paola (1960), Uniek/Unique (1960), Desirée (1962) en Diana (1962).

ZILVER EN GOUD

In 1978 komt de Solafabriek met Massief zilver bestek en een jaar later met 24-karaats gouden bestek. Het was een eigen procedé. Een staaltje vakmanschap dat de internationale juwelierswereld paf deed staan.

NEVENARTIKELEN

De eerste jaren produceerde de Solafabriek alleen bestek. Begin 30’er jaren werden daar zogenaamde nevenartikelen aan toegevoegd. Praktische keukengerei van roestvrij staal en in het luxe segment artikelen van zilverpleet.

SERVEERGOED

Serveergoed zijn producten die op de een of andere wijze dienen om eten of drinken in te serveren. Op grond van andere kenmerken, bijvoorbeeld stijlkenmerken, zijn producten die men hier zou verwachten elders in dit overzicht ondergebracht. Zie bijvoorbeeld de categorieën Oudhollands en ajour en Modernisme.

TAFELACCESSOIRES

Tafelaccessoires zijn voorwerpen die niet onder bestek of serveergoed gebracht kunnen worden. Het is een categorie met een grote verscheidenheid met producten. Op grond van andere kenmerken, bijvoorbeeld stijlkenmerken, zijn producten die men hier zou verwachten elders in dit overzicht ondergebracht. Zie bijvoorbeeld de categorieën Oudhollands en Ajour en Modernisme. Maar er is meer, veel meer.

GRATIS TOEGANG

De expositie laat een keur van de gemaakte objecten zien door de Solafabriek. Natuurlijk de diverse bestekken, oud, heel oud, maar ook nieuw, kinderbestek, kerkelijk vaatwerk, pannen en potten,reclameuitingen, advertenties voor personeel, keukengerei etc. Maar ook bijzondere objecten. Wat te denken van een van de eerste reclamefilms voor de Nederlandse bioscoop, met daarin minimaal dertien momenten die echt niet meer kunnen in deze tijd. Een fotowand die een u meeneemt in de geschiedenis van de Solafabriek. Natuurlijk is niet alles te zien, de Sola heeft eenvoudigweg te veel gemaakt. Maar er is wel heel veel te zien, allemaal de moeite waard om het te bekijken. 

Als het gemeentehuis open is, kunt u de expositie gratis bezoeken.