Tentoonstelling in Museum Het Hernhutter Huis: kerststallen uit alle windstreken

ZEIST Sinds 2018 beschikt Museum Het Hernhutterhuis over een eigen plek in Zeist. De vaste tentoonstelling gaat over de geschiedenis van de Broedergemeente en het zendingswerk. De wisseltentoonstelling ‘Kerststallen uit alle windstreken’ moet het museum naar een hoger plan tillen. De bezoekersaantallen laten zien dat dat lukt. Wie eenmaal binnen is geweest, komt vaker en dat helpt om het museum in stand te houden.

Met haar grote verzameling kerststallen is Annemiek Ponten de drijvende kracht achter de tentoonstelling. Ze begon haar verzameling toen ze achttien was. ,,Ik was geslaagd voor de middelbare school en ging met mijn moeder een week met vakantie naar Corsica. Daar kochten we allebei een kerststal van Corsicaans aardewerk.’’ Annemiek erfde haar moeders’ kerststal; ze zijn allebei te zien in een vitrine. ,,Mensen uit je omgeving brengen kerststallen voor je mee als ze weten dat je die verzamelt en zo groeit het haast ongemerkt. Langzaam maar zeker kwam het idee om de collectie te exposeren en nu is het zover.’’

MUSEUMWAARDIG

In januari 2024 begonnen de voorbereidingen. De vergaderingen van de tentoonstellingscommissie met Annemiek als tijdelijk lid. Het plaatsen van een oproep in het Weeknieuws, het kerkblad van de Evangelische Broedergemeente in Zeist, en het beoordelen van stalletjes van mensen die zich hadden gemeld als bruikleengever. Het selecteren van museumwaardige kerststallen uit het grote aanbod en uit haar eigen verzameling. Het benaderen van bekenden die met Kerstmis bijzondere stalletjes neerzetten. 

INVENTARISATIE

Na de inventarisatie kwam het tekenwerk. Hoe komen de verschillende stalletjes het beste tot hun recht. Hoe gaan we ze groeperen? En hoe voorkomen we dat mensen de beelden beetpakken. De vrijwilligers hebben heel wat uren doorgebracht aan de keukentafel van het museum. Daarna moest het interieur worden aangepakt. 

NIEUWE KLEUR

De witte wanden van de grote zaal zijn overgeschilderd in donkerblauw. Er kwamen zuilen met kunststof stolpen erop en nieuwe vitrines aan de muur. Persberichten gingen de deur uit, de wethouder kreeg een uitnodiging om de officiële opening te verrichten. De kerststallen werden zo voordelig mogelijk opgesteld en uitgelicht. Heel veel heilige families, maar allemaal anders. 

UNIVERSELE BOODSCHAP

,,Dat is ook wat me zo aanspreekt in kerststallen. De boodschap van kerst is hoop en dat hebben we wel nodig, in deze tijd. Het is een universele boodschap die in elke cultuur op eigen wijze wordt verbeeld.’’ Enthousiast loopt de verzamelaar naar de expositieruimte die voor de gelegenheid is omgedoopt tot blauwe zaal. ,,Tachtig procent van alle tentoongestelde stallen komt uit mijn collectie en elke stal heeft een verhaal.’’ 

FRANSISCUS VAN ASSISI

Ze vertelt over het ontstaan van de eerste kerststal, die ruim duizend jaar geleden met toestemming van de paus in Italië werd opgesteld door Franciscus van Assisi, patroonheilige van de dieren, met levende have. Toen de kerststal aan het eind van de 18e eeuw werd verbannen uit de kerk, stelden mensen zelf een kleine kerststal op in huis. Eerst deden alleen katholieke mensen dat; tegenwoordig is de kerststal overal waar kerst wordt gevierd.

Veilig onder plexiglas staat Annemiekes eerste stalletje, naast die van haar moeder. In dezelfde ruimte vind je ook het kleinste stalletje van de expositie. Dat kreeg Annemieke ooit van haar zoon. En het kleine, zilveren kerststalletje in rode doos dat menigeen meenam van een bedevaart naar Lourdes.

KRAAMVISITE

Ze wijst op een kleurrijke, wollen kerstgroep uit Kirgistan, compleet met yurt. ,,Heel handig; na kerst kun je alle figuurtjes daarin netjes opbergen.’’ In de Boliviaanse traditie komen niet alleen herders en koningen op kraamvisite, maar brengt ook een moeder met kind een bezoek aan de kleine Jezus en zijn moeder. 

In de tweede zaal staan Provençaalse kerststallen met ‘santons’, een handbeschilderde bonte stoet bezoekers van het heilig kind, zoals de burgemeester, de monnik en de deftige dame. 

ONGEWASSEN SCHAPENWOL

Haar favoriet staat ook in de tweede zaal: ,,,Die komt uit Eritrea en is gemaakt van materiaal dat voorhanden was. Ongewassen schapenwol en gedroogd gras. De geschenken van de drie koningen, mirre, wierook en goud, zijn gemaakt van snoeppapiertjes. Als ik mijn lievelingsstal uit de doos haal, ruik ik die typische lucht van schapenwol.’’ Ook het blad van de bananenboom, maïsblad en kalebassen zijn te zien als materiaal waarvan bijzondere stalletjes zijn gemaakt.

In die ruimte staan ook een paar kerststallen opgesteld die speciaal voor kinderen zijn bedoeld, één met door Dick Bruna ontworpen figuren. Ook is er een tekentafel waar kinderen een plaat van een kerstgroep kunnen inkleuren. ,,Die is voor deze tentoonstelling gemaakt, compleet met Hernhutter kerstster.’’

OPENINGSTIJDEN

‘Kerststallen uit alle windstreken’ is te zien tot 12 januari 2025 in Museum Het Hernhutterhuis aan de Lageweg 27 in Zeist. Het museum is open van dinsdag tot en met zondag van 13.00 tot 17.00 uur. Toegang is € 3,-, tot achttien jaar gratis. 

Informatie: www.hernhutterhuis.nl of T.030-2006910. 

Het museum is toegankelijk voor mensen in een rolstoel of met een rollator.