Van Voorden legt geschiedenis Oude begraafplaats vast in 400 pagina’s

ZEIST Boven de toegangspoort van de Oude Algemene Begraafplaats aan de Bergweg staat een bijbeltekst uit het boek Job: ‘De kleine en de groote is daar en de knecht vrij van zijnen heer’. Het citaat wijst de levenden erop dat na de dood het onderscheid tussen mensen wegvalt. Het is ook de naam geworden van de stichting die de begraafplaats tegenwoordig beheert. Dankzij het werk van deze stichting en de mensen die aan de wieg daarvan stonden, is de begraafplaats weer goed onderhouden en dagelijks te bezoeken. Alles over deze begraafplaats is nu ook te lezen in een boek, dat op Open Monumentendag ter plekke werd gepresenteerd. Het is samengesteld door Gerard van Voorden, die zich met anderen vanaf de jaren tachtig inzette voor behoud en herstel.

‘De geschiedenis van de Oude Algemene Begraafplaats Zeist’ is een stevig boekwerk geworden: het telt bijna 400 pagina’s. Het gebonden boek is ruim geïllustreerd. Het vertelt niet alleen de geschiedenis van de begraafplaats aan de Bergweg, die in 1829 werd aangelegd. In een ouder artikel van de hand van H.J. van Eekeren wordt ook uitgebreid aandacht besteed aan begraven in Zeist vóór die tijd: op het kerkhof rondom de Oude Kerk. Die geschiedenis gaat al terug tot voor de bouw van de kerk in 1180. Pierre Rhoen, oud-archivaris van de gemeente Zeist, gaat daarna in op de ontstaansgeschiedenis van de Oude Algemene Begraafplaats. Die was nodig omdat begraven rondom de Oude Kerk formeel niet meer mocht: graven moesten buiten de bebouwde kom liggen. Een verzoek om vrijstelling - de gemeente had een terrein aan de Donkerelaan, de huidige Slotlaan, op het oog - werd afgewezen. De gemeente kocht daarom in 1829 voor 600 gulden een stuk bos aan de Bergweg. De verplichte muur mocht achterwege blijven, maar dan moest er wel een sloot komen. En die kwam er ook. Een jaar later werd de eerste overledene begraven, de 38-jarige Pieter Stoop. Zijn graf is nog altijd terug te vinden.

GRAFKELDERS

Dat nu hun dood alle mensen gelijk zouden zijn, zoals het opschrift wil doen geloven, blijkt niet helemaal waar, als je de beschrijvingen van de graven in het boek van Van Voorden doorleest. Sommige graven zijn een stuk markanter dan anderen, en dat heeft vaak met de status en rijkdom van de overledene te maken. Op de begraafplaats zijn naast eenvoudige graven ook meer of minder imposante grafkelders te vinden. Onder andere van de adellijke familie Van de Poll, waar het boek ruim aandacht aan besteedt. Ook over andere familiegraven is veel te vinden.

Interessant zijn ook de hoofdstukken waarin een link tussen graven en straatnamen in Zeist wordt gelegd en over de Zeister middenstand. Zelfs straatnamen als de Jufferstraat en de Herenlaan blijken te koppelen aan graven op de Oude Algemene Begraafplaats! Ook op een beschreven route langs graven van middenstandsfamilie komt de lezer bekende namen tegen, zoals van de families Schuurman, Pijper of Van de Kamp. 

EERHERSTEL

De begraafplaats is gebruikt tot 1965 en werd al eind jaren 80 een gemeentelijk monument, maar dat mocht het verval niet stoppen. Op initiatief van de Rotary, met auteur Van Voorden als aanjager, werden plannen tot herstel opgesteld, met als bekroning de status van rijksmonument voor het poortgebouw, de parkaanleg en vier grafmonumenten. Van Voorden documenteert het uitvoerig, evenals veel activiteiten van de daarna opgerichte stichting ‘De Kleine en de Groote’. Die stichting heeft er onder meer voor gezorgd dat momenteel de zestig grafkelders gerestaureerd worden.

Het boek is te koop bij Kramer & Van Doorn aan de Slotlaan.