Zofia Lukszo neemt afscheid van TU Delft en krijgt Koninklijke Onderscheiding

BOSCH EN DUIN Bij haar afscheid als hoogleraar aan de Technische Universiteit mocht Zofia Lukszo uit Bosch en Duin een Koninklijke Onderscheiding in ontvangst nemen. Lukszo werd benoemd tot Officier in de Orde van Oranje-Nassau. Ze hield zich in haar werk bezig met hernieuwbare energie.

Lukszo groeide op in Polen. Ze studeerde wiskunde aan de Technische Universiteit In Lodz en filosofie aan de ,,gewone’’ universiteit in die stad. Als student filosofie moest ze er een andere taal bij leren - en dat mocht geen Engels, Duits of Frans zijn. Heel toevallig koos ze voor Nederlands, simpelweg omdat dat ‘t beste uitkwam in haar agenda. Elke maandagavond vanaf zes uur volgde ze Nederlandse les. ,,Ik had toen niet gedacht dat ik jaren later hier zou zitten.

In 1980 moesten de studenten Nederlands een toets doen en zij behaalde het beste resultaat. De prijs was: een beurs voor Nijenrode. Heel bijzonder, want Polen zat toen nog vast in het Oostblok, reizen naar het westen was praktisch onmogelijk. Hoe het winnen van die beurs haar leven veranderde doet haarzelf soms denken aan de film ,Back to the future’. Lukszo: ,,Daar zie je ook dat kleine dingen hele grote consequenties kunnen hebben.’’

Ze was wel gewaarschuwd dat het wel eens moeilijk zou kunnen worden, vijf jaar later, om in Nederland een baan te vinden. In de jaren tachtig ging het economisch niet goed in Nederland, er was veel werkloosheid. Maar Lukszo vond toch snel een baan aan de Technische Universiteit in Eindhoven. Hier zou ze tien jaar blijven werken en hier promoveerde ze ook. 

WEINIG VROUWEN

Wat haar met name opviel was hoe weinig vrouwen in Nederland een technische universitaire opleiding volgden. Op haar werk had ze geen vrouwelijke collegae, de enige andere vrouw was secretaresse.  

Na die tien jaar hoorde ze dat er aan de TU Delft een nieuwe faculteit Technische Bestuurskunde zou komen. Hier heeft ze voor de tweede keer in haar leven gesolliciteerd. Ze kreeg de baan en bleef dertig jaar in Delft. De laatste jaren was ze ook actief in ,,Delft Women in Science’’, uiteindelijk was ze hier de voorzitter van. ,Niet alleen aan de TU Delft, in de hele maatschappij zie je vaak dat vrouwen extra barrières moeten overwinnen als ze carrières willen maken. Ik heb geprobeerd dat verschil weg te werken en bewustwording te creëren. Inmiddels is er veel veranderd, maar er is nog steeds een weg te gaan. Er is nu veel aandacht voor sociale veiligheid en dat is goed.’’

POLITIEKE CONTEXT

Rond het jaar 2000 werd de energiemarkt geprivatiseerd en Lukszo denkt dat daar toen ook wel goede argumenten voor waren. Maar nu het allemaal duurzamer moet schrikken die private bedrijven en consumenten van het prijskaartje dat daar aan hangt. ,,De noodzakelijke investeringen om netcongestie tegen te gaan blijven te lang uit. Het was al langer duidelijk dat dit een probleem zou worden, maar er is niet voldoende aan gedaan. In centraal gestuurde economieën is het veel gemakkelijker om energietransitie te realiseren, maar in zulke systemen zouden we niet willen wonen. Wij hebben een heel complex systeem gecreëerd en daarom staan we voor grote uitdagingen. 

Ook de politieke context verandert voortdurend. Kijk naar de stimulering van zonnepanelen, de saldering en de afschaffing daarvan. Het begon allemaal met goede bedoelingen, maar de overheid moet echt betere voorlichting geven.

Ik probeer met een globale blik naar de energietransitie te kijken. Europa wil als eerste politieke macht klimaatneutraal worden. Maar ondertussen zijn de Amerikanen uit het klimaatakkoord gestapt. Andere grote landen zouden kunnen volgen. De laatste klimaattop in Brazilië is niet goed afgelopen en dat kunnen we niet beïnvloeden. Het besef is er wel dat er iets moet veranderen.

We hebben nu een nieuwe coalitie in Nederland met aandacht voor energietransitie en klimaat. Wat Nederland doet is toch belangrijk, ook al is het land klein. Nederland is een van de rijkste landen ter wereld en dat betekent ook dat het land een voorbeeldfunctie heeft en zijn verantwoordelijkheid moet nemen. 

Ik was op een bezoek bij de universiteit in Ulaanbaatar, in Mongolië. De stad wordt omgeven door drie kolencentrales. Dat was net op het moment dat er in Nederland kolencentrales werden gesloten. Dan denk je: laat die centrales in Nederland maar draaien en investeer daar. Maar dat kan niet, het is een ander land. Ondertussen moet er wel iets gebeuren. Mongolië presenteerde zich ooit aan toeristen als ,,blue sky country’’. Dat is het niet meer, het is enorm vervuild en dat is in korte tijd gebeurd.’’ 

OPTIMISTISCH

Toch blijft Lukszo optimistisch. ,,Dat moet je wel zijn als je les geeft aan jongeren. Ze voelen het als je dat niet bent. Je moet ze leren dat dingen kunnen veranderen in de goede richting. We kunnen niet alles oplossen, maar veel problemen zijn oplosbaar. Leer jonge mensen hoe ze dat kunnen doen!.’’

Lukszo heeft jaren lang in Utrecht gewoond, maar acht jaar geleden verhuisde ze met haar partner naar Bosch en Duin. Hier heeft ze het naar haar zin. Ze doet mee in de hardloopgroep Panbos van de Atletiekvereniging U-track. ,,Dat helpt ook om optimistisch te blijven.’’