Dichteres Hanny Michaelis zat ondergedoken in Zeist

In deze aflevering van Schrijvers in Zeist aandacht voor de (Amsterdamse) dichteres Hanny Michaelis (1922-2007). Zij zat in de oorlogsjaren als Joodse vrouw enige tijd ondergedoken in een huis aan de Waterigeweg in Zeist. Daar schreef zij een belangrijk gedicht.

door Maarten Bos

Zeist - Aan de Waterigeweg bevond zich een doorgangshuis voor onderduikers. Michaelis verbleef daar ook en zij schreef er haar gedicht Dit Leven. In dat gedicht staat een aangrijpende regel: “Dan komen angst en wanhoop aangeslopen”.
Een echtpaar uit Zeist publiceerde in 2020 een studie naar de Joodse onderduik in het dorp. Titel van dat boek: “Dan komen angst en wanhoop aangeslopen”, naar de versregel van Michaelis. De schrijvende Zeister echtelieden, Heleen in ‘ t Vuur (71) en Gerrit van der Vorst (74) wonen in het genoemde huis aan de Waterigeweg. Dat feit inspireerde hen tot hun geschrift. Zij stelden vast dat in Zeist 350 tot 500 Joden ondergedoken hebben gezeten. 150 Joodse onderduikers en 35 helpers zijn opgepakt bij in totaal 50 acties.
Michaelis schreef dus belangrijk werk tijdens haar onderduik in Zeist, maar zij was natuurlijk Amsterdamse. Zij overleefde de bezetting, maar haar beide ouders niet. In 1947 trouwde zij met de bekende schrijver Gerard Reve (toen nog Gerard van het Reve). Dat huwelijk duurde tot 1959 en werd ontbonden omdat Reve op dat moment openlijk voor zijn homoseksualiteit koos. Later kreeg Michaelis nog een nieuwe partner, maar die kwam tragischer wijze om bij een vliegtuigongeluk.
Michaelis publiceerde gedichten, essays, kritieken en vertalingen. Na 1971 kwamen er geen dichtbundels meer uit. Reden was een verlammende zelfkritiek. Zij bleef bevriend met Reve (die overleed in 2006).
Na haar dood werden in haar nalatenschap oorlogsdagboeken aangetroffen. Die werden met veel succes postuum uitgegeven. In die dagboeken bleef Michaelis aandacht houden voor kleinmenselijke gebeurtenissen en gevoelens, ondanks de grote en dramatische ontwikkelingen die tegelijkertijd plaatsvonden. De toestand van angst, onzekerheid en benardheid komt in de dagboeken aan de orde.