Nabestaanden bij onthulling gedenksteentjes joodse echtparen en onderduikgeefsters aan Jan Meerdinklaan Zeist

ZEIST Het Geheugen van Zeist en het 4 en 5 mei Comité hebben drie gedenksteentjes gelegd voor het huis aan de Jan Meerdinklaan 20. In de oorlog woonden de zussen Huibertje en Cornelia de Man daar. In juli 1943 lieten zij twee joodse echtparen onderduiken: Barend en Louise Bouwman en Raphaël en Mietje (Mina) Keizer. Mietje is de zus van Barend. Ze worden verraden, naar Auschwitz gedeporteerd en bij aankomst dezelfde dag vermoord. 

De zoon van Barend en Louise zat ondergedoken in Driebergen en overleeft de oorlog. Met Albert de Vos, nabestaande van Felix en wethouder Van Dijk veegde Arnold Bouwman vorige week het zand van drie gedenksteentjes, een voor elk echtpaar en een voor de onderduikgeefsters die de oorlog overleefden.

Arnold Bouwman is in 1938 geboren in Hilversum. Het enige kind van Barend en Louise Bouwman woont daar tot april 1942. Tientallen jaren later, bij het plaatsen van Stolpersteine bij zijn geboortehuis aan de Lage Naarderweg, geeft de huidige bewoonster hem een stuk kinderbehang uit zijn oude kinderkamer. 

LIEFDEVOL

Kees Stroomenbergh. Zo heette de vierjarige Arnold Bouwman toen hij in juli 1943 werd ondergebracht bij de familie Stroomenbergh aan de Engweg in Driebergen. Hij ging door voor een neefje en moest een verhaaltje uit zijn hoofd leren, voor het geval iemand iets aan hem zou vragen. ,,Mijn onderduikvader was koster van de gereformeerde kerk aan de Engweg, ik ging elke zondag tweemaal mee naar de kerk en het verbaast me nog dat nooit iemand zich erover heeft versproken.’’ De 85-jarige Arnold Bouwman spreekt liefdevol over zijn onderduikfamilie en heeft bijna wekelijks contact met kleinkinderen van koster Stroomenbergh. ,,Zij zijn zo moedig geweest, die mensen hebben hun eigen leven geriskeerd voor een vreemde.’’

VERRAAD

Begin december 1943 waarschuwt een politieman: bij een arrestatie van ondergedoken familie in Utrecht is een briefkaart gevonden met het adres Jan Meerdinklaan 20 Zeist. Hij adviseert de twee echtparen op de Jan Meerdinklaan om ergens anders onder te duiken. Een dochter van de onderduikfamilie fietst met de kleine Kees achterop naar Zeist zodat de kleuter afscheid kan nemen van zijn ouders. Als zij de straat uitfietst, terug naar Driebergen, passeert ze een overvalwagen. Terwijl de vier onderduikers klaar staan voor vertrek, stopt een overvalwagen van de Utrechtse politie voor de deur. Ze worden opgepakt. Op 25 januari 1944 worden Felix, Mina, Barend, en Louise naar vernietigingskamp Auschwitz gedeporteerd. Bij aankomst worden ze dezelfde dag vermoord. 

AFSCHEID

,,Dat afscheid in Zeist herinner ik me niet. Wel meen ik me te herinneren dat ik korte tijd bij hen ben geweest, op een vrij kleine kamer, hoewel mijn naam niet voorkomt in het dossier in het Nationaal Archief, in de getuigenis van de dames De Man betreffende het verraad van mijn ouders.’’

Na de bevrijding verhuist Arnold naar Ies Zwaaf en Stella Zwaaf-Keizer. Die laatste is zijn volle nicht en de dochter van Mina die met zijn ouders was ondergedoken op de Jan Meerdinklaan 20. Ies en Stella Zwaaf woonden voor de oorlog op Jan Meerdinklaan 16 en moeten de gezusters De Man goed hebben gekend, blijkt uit een fotoboek dat Arnold later ziet. Het huis van het echtpaar Zwaaf is in de oorlog verhuurd aan andere mensen. De toenmalige Zeister wethouder Van Rijkom zorgt dat ze een ‘goed huis’ krijgen aan de Kersbergenlaan. Arnold heeft er goede jaren. 

,,Mijn pleegouders hebben ook veel familieleden verloren. Er werd bij ons thuis wel over gepraat, maar ik ben er nooit mee belast.’’ Hij bezoekt de Christelijke HBS, studeert farmacie in Amsterdam en heeft een succesvolle loopbaan, ondermeer als onderzoeker. Met zijn vrouw Marijke Kok -,,zij komt uit een verzetsfamilie’’- heeft hij twee zoons en twee kleinzoons. 

VERHAAL BLIJVEN VERTELLEN

Met enige regelmaat vertelt Arnold Bouwman zijn verhaal, want: ,,verhalen van een nabestaande spreken toch meer aan dan een geschiedenisboek.’’ Hij is gevraagd om in 2025 zijn medewerking te verlenen aan een project op scholen in Zeist en heeft daarop ,,van harte ja’’ gezegd.