Ik kan er weer een jaar tegen

Wat voor mij als zoon van een KNIL-soldaat voorafging aan de Dodenherdenking, herinner ik me nog als de dag van gisteren.Weken vóór 4 mei raakte mijn vader van streek. Op televisie zag hij programma’s en documentaires over de Tweede Wereldoorlog in Nederland: concentratiekampen, deportaties, gaskamers. Maar zijn eigen oorlog – die in Nederlands-Indië – bleef onbesproken. Die droeg hij alleen, in stilte.Als kind begreep ik dat niet. Op de basisschool, in de vierde klas, vroeg de onderwijzer wie thuis nog verhalen hoorde over de oorlog. Ik vertelde dat mijn vader rond deze tijd radeloos werd. Dat hij met stoelen en tafels gooide, ramen kapotgingen en ik me verstopte in een kast tot het weer stil was.Mijn onderwijzer reageerde boos. Hij verklaarde me voor gek en verbood me om nog over de oorlog te spreken.Op 4 mei zelf verliet mijn vader steevast rond tien voor acht het huis. Doelloos liep hij door de straten, tot na de twee minuten stilte. Daarna kwam hij terug en zei: “Zo, ik kan er weer een jaar tegen.”Die woorden zijn me altijd bijgebleven.Pas vijftig jaar later, tijdens de coronaperiode, pakte ik mijn oude hobby van schrijven en dichten weer op. Dagelijks schreef ik gedichten.Rond 4 en 5 mei kwamen de herinneringen terug en vond ik woorden voor wat vroeger niet gezegd mocht worden. Het verbod dat ik als kind had ervaren, verloor zijn kracht.Onlangs las ik in stamboekgegevens van Defensie – aangevraagd in verband met duplicaat militaire onderscheidingen – dat mijn vader na de oorlog in 1946 tijdelijk verbleef in het Militair Neurose Hospitaal in Austerlitz, voor herstel van dysenterie. Daarna keerde hij terug naar Indië en woonde hij bij familie tussen 1950 en 1958 in de gemeente Zeist.Hij heeft daar nooit over gesproken!Sindsdien verschenen meerdere dichtbundels en het boek Vergeten verbinding. De Tweede Wereldoorlog in Zuid-Oost Azië, waarin ik aandacht vraag voor een vaak onderbelicht deel van de geschiedenis.Begin mei 2026 sprak ik met mijn uitgever over nieuw werk. In mijn autobiografische boek Verborgen kracht en de bundel De kunst van het loslaten sta ik opnieuw stil bij wat het betekent om op te groeien als kind van een KNIL-soldaat.Onder de titel van Verborgen kracht staat: Op weg naar heling, vrijheid en verbondenheid. Die woorden gelden niet alleen voor mij, maar voor iedereen die leeft met de gevolgen van oorlog.Herdenken gaat niet alleen over het verleden. Het gaat ook over wat daarvan voortleeft in de generaties daarna.

Léon Algra

www.leonalgra.nl