Boek belicht 90 jaar Nieuwe Kerk

‘’Wat is dit tegenwoordig een prachtige kerk. Dat horen we vaak van mensen die langere tijd niet in de Nieuwe Kerk zijn geweest. De kerk was voor de opknapbeurt in 2009 donker, maar het licht is prachtig, tegenwoordig.’’ Historicus Dirk Faber vertelt enthousiast over zijn kerk: de Nieuwe Kerk aan de Boulevard. Onlangs legde hij de laatste hand aan zijn boek over het gebouw en de gemeente die erin kerkt. In juni, als de kerk 90 jaar bestaat, is de presentatie. Tot 7 mei kunnen belangstellenden intekenen op het boek; zij krijgen dan 5 euro korting per exemplaar.

Zeist - Dirk Faber was als docent geschiedenis verbonden aan het Christelijk Lyceum Zeist. Al voor zijn pensioen werd hij al voorzichtig gepolst: zou hij een boek willen schrijven over de geschiedenis van deze beeldbepalende Zeister kerk? En zou dat in een half jaar klaar kunnen zijn?

Het boek ligt nu bij de drukker, maar het heeft veel meer tijd gevraagd dan zijn opdrachtgever, de toenmalige Hervormde kerkenraad, had verwacht. Niet zo heel vreemd als je een geschiedenisleraar vraagt: die wil het allemaal goed doen, en dat kost tijd.

Faber dook in de archieven van het Zeister Historisch Genootschap, van de Gemeente Zeist, in het Utrechts Archief en het archief van de Hervormde Kerken in Zeist. ‘’Van alle kanten kreeg ik enorm veel medewerking. Met name de voormalig gemeente-archivaris Pierre Rhoen heeft me geweldig geholpen. Daarnaast heb ik vele oudere gemeenteleden en predikanten bezocht en hun verhalen opgetekend. Dat leverde een schat aan informatie op; heel mooie verhalen, bijzondere anekdotes en tot nog toe onbekend fotomateriaal. Een kerk is immers veel meer dan een gebouw alleen; het is een kerk van mensen.’’

Emancipatie

Veel informatie vond Faber over het bouwproces en de historie die daaraan vooraf ging. Rond 1900 bereikte de kerkenstrijd een nieuw hoogtepunt; de gereformeerden maakten zich los van de Hervormde Kerk en het achtergebleven deel emancipeerde verder en richtte de Gereformeerde Bond op. ‘’Rond 1915 is het emancipatieproces van de ‘kleine luyden’ begonnen. Tegelijkertijd groeide Zeist razendsnel. Elke kerkelijk groep kreeg zijn eigen predikant.

De Hervormde Kerk aan de Dorpsstraat in Zeist was veel te klein. Een groep gegoede leden van Hervormd Zeist maakte zich sterk voor een nieuwe kerk.’’

In het boek is ruim aandacht voor de bouwplannen, de architecten en het ontwerp, de financiering, de bouw, de oplevering en ingebruikname van het kerkgebouw. ‘’De architect was zeer beïnvloed door de Amsterdamse school. Het eerste ontwerp echter was te wijd van opzet en kreeg geen goedkeuring. In het tweede ontwerp waren de vleugels dichter bij de toren. Dat plan werd goedgekeurd.’’

Faber onderzocht hoe de kerk is gefinancierd en hoe de offerbereidheid van de kerkelijke gemeenschap zich door de jaren heen heeft ontwikkeld.

‘’In de tweede helft van de jaren ‘20 was er geld in Zeist. In de crisis die volgde was er armoede.

In de jaren van de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog was er geld voor de diaconie, maar niet voor de collecte van de kerkvoogdij.’’

Hij vertelt hoe het telkens oplappen van de kerk in de jaren ‘50 en ‘60 een stevige wissel trok op het gebouw dat in de oorlog scheuren opliep. ‘’Op het treinstation, toen schuin tegenover de kerk, zijn in 1944 8 bommen gevallen. Daarbij sneuvelden alle ramen van de kerk en liep de constructie schade op.’’

Na de millenniumwisseling kwamen door een herschikking van het aantal kerkwijken over de verschillende kerkgebouwen de fondsen pas echt los en kon de Nieuwe Kerk ingrijpend worden opgeknapt. De lichte, ruime kerk van vandaag is het resultaat van de renovatie die in 2010 is afgerond.

Diversiteit

In zijn boek besteedt gemeentelid Faber ook veel aandacht aan de lotgevallen van de kerkelijke gemeente, die door de jaren heen van het gebouw gebruik heeft gemaakt. ‘’De diversiteit van het hervormde geloven wordt tevens voor het voetlicht gebracht. Daarvoor heb ik vooral gebruik gemaakt van de gemeentelijke en kerkelijke archieven.’’

Privéverhalen

Verschillende gemeenteleden stelden foto’s, aantekeningen en privéverhalen ter beschikking. In dit verband haalt hij een uitspraak aan die de ontwerper van de torenhaan deed tegen zijn kleinzoon, over de jaren ‘30 van de vorige eeuw. ‘’Zondagmorgen fietste hij naar de Nieuwe Kerk. Het behoudende deel van Hervormd Zeist vond dat niet goed. Velen daarvan parkeerden hun auto echter aan de Homeruslaan. De jonge Stokmans fietste de wandelaars voorbij en roept ze toe: hebben jullie je auto wel op slot gedaan? Je weet het hier maar nooit.’’

Omzwervingen

Aparte aandacht is er voor de orgels, de bouw en gebruik van het Lichtpunt en de stijlvoorwerpen binnen en buiten de kerk en de omzwervingen van de torenhaan. Die was ooit bij een storm van de toren gewaaid en kwam toen bij een dominee in de tuin te staan. Op een gegeven moment is hij echter weer op de kerk geplaatst, maar niet op te toren. Op het dak boven een van de ingangen. Na een recente renovatie in 2010 is de haan op de oorspronkelijke plek teruggeplaatst en Faber kon daarvan gewag maken in zijn boek.

Hij is blij dat zijn boek nu af is, en denkt al weer voorzichtig over een volgend project. Zijn promotie-onderzoek dat hij wegens ziekte terzijde moest leggen vraagt om afronding. ‘’Er er ontbreekt ook een goed gedocumenteerd boek over de historie van de Sionskerk in Zeist. Een gebouw, met een rijke geschiedenis.’’

Intekenen

Tot 7 mei kunt u intekenen op het ruim 200 pagina’s tellende boek over de Nieuwe Kerk van Zeist. Het aankoopbedrag van 19,50 euro per exemplaar dient u over te maken op rekening: NL 82 INGB 0705 4616 96 t.n.v. D.E.A. Faber. Wilt u daarbij ook uw naam, adres, mailadres en/of telefoonnummer vermelden? En ook hoeveel exemplaren U wilt bestellen. Na verschijning kost het boek 24,50 euro. Informatie: dirkfaber@planet.nl