Deel kunstcollectie oud Figidirecteur Jos Ruijs in Barnevelds Museum Nairac

BARNEVELD / ZEIST Hij is een verwoed verzamelaar van hoogwaardige moderne kunst en kwam toevallig in contact met directeur Margot Welle van Museum Nairac. ,,Als je nog een keer iets van me wil lenen, moet je maar roepen’’, gaf hij haar mee. Nu exposeert Jos Ruijs (69) uit Amsterdam tot en met 24 augustus een uitgelezen selectie van zijn werk onder de noemer V.R. (Verzameling Ruijs) in het Barneveldse museum.

Hij werd geboren in Zeist, studeerde in Delft weg- en waterbouwkunde, werkte in Europese steden voor Philips en werd uiteindelijk directeur van familiebedrijf hotel-theater-congrescentrum Figi in Zeist, waarmee de cirkel rond was. ,,Daar heb ik dertig jaar gewerkt en dat was uitermate interessant. Net als bij Philips had ik met een zakelijke, organisatorische kant te maken, maar ook met een creatieve, artistieke kant. Figi was het eerste grote horecabedrijf dat alleen fairtrade koffie en thee schonk. We hadden Gorbatsjov zelfs een keer op bezoek, zodat ik met deze Russische president nog een praatje heb gemaakt. Voor het theater en hotel hebben we de kunstenaars van Ravage gevraagd een huisstijl te maken en dat is op een mooie manier doorontwikkeld.”

De artistieke kant kreeg Jos in zijn genen mee, want zijn vader en broer Jan waren stoffeerders (wandbespanningen en gordijnen), een vak waarbij je ook te maken hebt met beeldkwaliteit. ,,Alle paleizen in Nederland zijn gestoffeerd door de firma Ruys.” Jos’ moeder komt uit een banketbakkersfamilie en ook hier is beeld belangrijk. Een verre oom won ooit de prestigieuze Prix de Rome.

De fascinatie voor kunst werd al vroeger gewekt door postzegels, toen Jos nog maar acht jaar was. ,,Dat waren waardepapiertjes waar in mijn jonge jaren veel zorg aan werd besteed. Nederland had heel spannende postzegels. Het eerste exemplaar dat ik mooi vond, kun je zien in Nairac. Die postzegel van twaalf cent had te maken met de strijd tegen hongersnood. Je ziet drie gestileerde korenaren met als boodschap ‘Naar een wereld vrij van honger’. Die postzegels kreeg ik via mijn ouders en dit was het eerste aanwijsbare moment dat ik beeldende vormen mooi vind.” In een vitrine van Nairac heeft Ruijs rond dit begin van zijn passie het een en ander neergelegd, waar hij een filosofische uitleg bij geeft.

RAQUEL MAULWURF

Jos is de jongste van een groot gezin; hij was nummer zeven. Een zus was interieurarchitect en nam hem in zijn tienertijd mee naar een grote opdracht om kunstwerken uit te zoeken voor elke kamer in een gebouw. ,,Toen was ik een middelbare scholier en zo raakte ik geïnteresseerd in kunst. Het eerst was ik onder de indruk van een zeefdruk van Jeroen Henneman die ik van haar cadeau kreeg. Veertig jaar later kon ik wel het nu getoonde schilderij van hem kopen. Het allereerste kunstwerk dat ik kocht was een zeefdruk van Yvonne Kracht, een constructivistische kunstenares. Twintig jaar later kocht ik een groot boek aan met 150 tekeningen van Leon Adriaans, een bekende boer en kunstenaar. Dit boek en door hem beschilderde voederzakken zijn ook in Nairac te zien.”

(Lees verder onder de foto)

Jos Ruijs. - Freek Wolff

Ruijs kocht ooit iets van Raquel Maulwurf, een kunstenares die ook in Nairac exposeerde. Bij die opening ontmoette hij directeur Margot Welle en hieruit ontstond een enthousiast contact. ,,Ik zei: als je nog een keer iets van me wil lenen, moet je maar roepen. En zo is het gekomen dat er nu een expositie is met een selectie van de kunstwerken uit mijn verzameling. Ik heb haar bij wijze van spreken de sleutel van mijn huis gegeven en gezegd: je zoekt het maar uit, op een positieve manier. Wel heb ik soms gewezen op voor mij interessante werken, maar ik wilde geen invloed op de uiteindelijke samenstelling. Dat vond ik ook wel een interessant experiment. We hebben de tentoonstelling V.R. genoemd. Dat staat voor Virtual Reality en nodigt mensen uit om zelf met je fantasie te associëren, maar het staat ook voor Verzameling Ruijs. Je mag je eigen realiteit kiezen en je fantasie de vrije loop laten.”

MEISJE IN HET BLAUW

De expositie schetst een zeer gemêleerd beeld van Ruijs’ kunstwerken. Toch kun je bij veel werken het fenomeen repetitie of herhaling ontdekken. ,,Kleine streepjes die heel mooi neergezet zijn, vind ik al interessant.” Er zijn 36 kunstwerken van zo’n dertig kunstenaars van verschillende nationaliteiten te bewonderen, terwijl er nog acht in een vitrine liggen. ,,Het zijn tekeningen, foto’s, schilderijen en combinaties van technieken, veelal driedimensionaal.”

Ruijs zit niet verlegen om woorden als je hem vraagt om iets te vertellen over de kunstwerken die geëxposeerd zijn. Van Harmen Brethouwer zijn maar liefst zes kunstwerken te zien inclusief een fraai conisch object. ,,Hij heeft hier Chinese bloemen op staan. Die zijn op een natuurlijke manier veredeld en ze symboliseren vormen van geluk. Harmen is erg op vakmanschap en ambachten gericht.” Zo zie je het vakwerk - bekend van Duitse gevels - in een fraai symmetrisch kunstwerk met hout. Het werk Delfts Waves is een uitdraai van computermodellen over hoog water en storm, met een kunstmatige beveiliging. De zachte kleuren herinneren aan de Gouden Eeuw, een tikje ruw verstoord door zwarte dijkjes. Maar het werkt visueel. Een oudere bezoekster merkt op dat het haar doet denken aan de oorlog, omdat ze in de dijkjes juist kruizen ziet. Ook dat mag, vindt Ruijs. ,,Maar misschien is het geruststellend om te weten dat het daar eigenlijk niet over gaat.” Ze is vol ongeloof bij de foto die Lin de Mol maakte van een lage horizon met bomen en een model/geraamte van een huis (met kant bewerkt) dat aan ballonnen de lucht in zweeft. ,,Het is echt één foto”, verzekert Ruijs. De bezoekster vindt het erg mooi, maar haar topper is het grote schilderij ‘Meisje in het blauw’ van Gönül Albayrak, een Turkse schilderes, woonachtig in Nederland. ,,Ze schildert altijd wat streng kijkende vrouwen.”

HONINGRAAT

Teun Voeten fotografeerde een vervreemdend tafereel in een zwembad in Noord-Korea. Het bad en de muur lopen als het ware in elkaar over, maar vormen inhoudelijk een schril en merkwaardig contrast. Op Vlieland maakte Jeroen Hofman een foto van de ommuurde verzameling van een strandjutter op het strand bij een safehouse, gemaakt vanuit een hoge positie. ,,Daar had hij een helikopter voor nodig en daardoor was het een kostbaar project.”

Kim Habers dwong wortels om in een specifiek patroon te groeien, waardoor er een beeld van een soort honingraat ontstond. Kunstenares Zaida Oenema brandde met een zeer fijne soldeerbout een groot aantal rondjes bijna uit het papier, voor een fascinerend reliëf, met diepte. Hiernaast hangt van Kim Habers een perfecte 3D-tekening. ,,Het is één groot spannend en perfect geheel. Je vraagt je af hoe dit mogelijk is en je blijft ernaar kijken.”

(Lees verder onder de foto)

Jos Ruijs. - Freek Wolff

Kunstenares Sabine Käppler vulde honingraatkarton met wasco in de warme kleuren geel, oranje, rood, groen en bruin, voor een adembenemend effect. ,,Het is gepolijst en mooi afgewerkt. Dit behoort tot mijn eigen favorieten.”

In de tweede zaal hangt nog meer van Ruijs’ verzameling, met imposante werken. Meteen springt een groot oranje-rood werk in het oog van hoge flatgebouwen, gemaakt door de bekende Nederlandse schilder Jeroen Henneman. ,,Dit schilderde hij liggend vanaf een kleine stellage, zodat hij als het ware over de tekening heen rolde.” De ‘daken’ lijken er dik bovenop te liggen, maar dat is schijn, gecreëerd door de techniek van de kunstenaar.

Het hangt dichtbij werk van Leon Adriaans die boeren voederzakken gebruikte om te bestempelen. Het oogt aanzienlijk minder vrolijk, maar fascineert wel. ,,Meneer De Heus was hier en vroeg of hij ook zakken van zijn bedrijf had gebruikt.”

Museum Nairac heeft de verzameling prachtig tot zijn recht laten komen

PARELTJES

De Engelse kunstenaar John O’Carroll plaatst 24 panelen als kleiplaten bij elkaar in schitterende aardse tinten alsof ze net opgegraven zijn. Ze herinneren aan de oude Egyptische cultuur en suggereren Arabisch schrift. ,,Ook individueel zijn het allemaal pareltjes.”

Aan de overzijde hangt werk van een jongedame met Japanse en Antilliaanse voorouders, een zeldzame combinatie. In het eerste geblokte werk van Kiana Girigorie is een ‘spook’ verstopt, terwijl daarnaast een drie jaar jonger schilderij in Tompoes-kleuren hangt, zoals Ruijs het noemt. ,,Dat spreekt me wel aan, ik als groot Hema-fan (lacht).”

In een hoek van de ruimte hangen de twee kostbaarste werken van de expo. Het zijn foto’s van de kunstenaar Ruud van Empel. ,,Hij is voor Nederlandse begrippen extreem succesvol in het buitenland. Hij fotografeert allerlei details die hij samenbrengt in één werk. Dit is als het ware schilderen met fotografie.” Ze tonen kinderen in een paradijselijke en kleurrijke omgeving van planten en dieren. Ruijs prijst zich gelukkig dat hij ze in een vroeg stadium heeft ontdekt, omdat het anders voor hem onbetaalbaar was geweest.

‘Ingewikkelde muziek’ is de titel van de Nederlandse landkaart met klosjes garen met notenschrift. Het is van Stef Kreymborg. Daarnaast hangt een werk dat ook klosjes garen als basis heeft, maar dit is van de hand van Isabelle Ferrand, een Portugees-Nederlandse kunstenares. ,,Zij heeft er heel veel tijd in gestoken om dit te maken.” Een ander reliëf maakte ze met papieren soldaatjes die haar vader verzamelde. Het oogt heel spannend.

ERWIN OLAF

Een grote foto toont een Israëlische vrouwelijke soldaat. Ze staat in uniform en heeft een groot geweer in haar handen. Tegelijk steekt er een koddig pluchen teddybeertje over haar schouder. ,,Israël kent ook dienstplicht voor jonge vrouwen.” Deze foto van Igor Kruter hangt naast twee foto’s van zeer stijlvol geklede dames, gemaakt door Erwin Olaf, de beroemde Nederlandse fotograaf die vorig jaar overleed. De Japanse fotografe Ai Iwane bracht de kersenbloesem in tijden van corona, dus zonder publiek, in beeld. Ook dit is te bekijken, toepasselijk geplaatst vlakbij het kermisachtige cherry picking van een bekende Britse kunstenaar Andy Holden.

Ruijs is zwaar onder de indruk van Daan de Jong en vindt dat de Utrechtse kunstschilder nog niet de bekendheid geniet die hij in zijn ogen verdient. ,,Hij schildert eigenlijk heel impressionistisch, terwijl het ook heel exact lijkt. Hij past diverse technieken in één werk toe.” Een te bewonderen landschap is inderdaad zeer indrukwekkend.

V.R. is een zeer gevarieerde collectie van Nederlandse en buitenlandse beroemde en minder beroemde kunstenaars, die de kracht van kunst en de onbegrensde mogelijkheden van de menselijke verbeelding laten zien. Ruijs vindt dat Museum Nairac de verzameling prachtig tot zijn recht heeft laten komen.

STEMMEN

De eerste expositie duurt tot  en met zaterdag 24 augustus. Er komt hierna een tweede expositie uit de collectie Ruijs (VR-2), die begint vrijdag 30 augustus en duurt tot en met 7 december. Bezoekers kunnen uit de huidige expositie kiezen welk kunstwerk ze in de tweede tentoonstelling terug willen zien. Degene met de meeste stemmen, zal dan ook vanaf 6 september te bezichtigen zijn, naast een serie nieuwe kunstwerken van Ruijs.