Componist des Vaderlands Anne-Maartje Lemereis breekt een lans voor muziekles

ZEIST Stel je voor. Je loopt langs het gemeentehuis en hoort je eigen minimelodietje op het carillon, elk kwartier een muziekje van acht seconden dat je zelf hebt bedacht. Anne-Maartje Lemereis (34) ziet het al helemaal voor zich. Een project door heel Nederland: gewone mensen schrijven een compositie voor de klokkentoren in hun eigen omgeving die de plaatselijke beiaardier vervolgens tot klinken brengt. De Zeisterse is benoemd tot ‘Componist des Vaderlands’. Zij zou met zo’n ludiek project willen aantonen dat iedereen een eigen melodie kan bedenken. Al is niet iedereen daarmee ook componist. ,,Dat is een vak wat je kunt leren,’’ zegt Anne-Maartje in haar woning in hartje Zeist. Ze is nog een beetje overdonderd dat ze nu ‘Componist des Vaderlands’ is, maar wel ,,heel blij en vereerd,’’ met de benoeming door Buma Cultuur. 

Buma Cultuur is een organisatie die zich inzet voor muziek uit Nederland. In 2014 koos Buma Cultuur voor het eerst een Componist des Vaderlands. De functie werd tot nu toe ingevuld door Willem Jeths (2014-2016), Mayke Nas (2016-2018), Calliope Tsoupaki (2018-2021) en Martin Fondse (2022-2024). Anne-Maartje Lemereis is de vijfde Componist des Vaderlands. Zij zal in deze bijzondere rol door het hele land te horen en zien zijn, meldt Buma Cultuur: ,,In bijvoorbeeld interviews, maar ook door samen te werken met zalen, ensembles, orkesten en festivals. Waarom? Om op te komen voor het belang van alle betrokken in het muziekleven!’’ Voor de functie waren vijf Nederlandse componisten voorgedragen die zichzelf mochten pitchen voor een vakjury. ,,Ik heb me helemaal gericht op het belang van muziekeducatie en het makerschap,’’ vertelt Anne-Maartje (1989). De jury is lovend: ,,Met haar overtuigingskracht, sterke communicatievaardigheden en overduidelijke balans in zichzelf, gelooft de jury dat Anne-Maartje het in zich heeft om de komende twee jaar het evenwicht in het muziekonderwijs een nieuwe impuls te geven.’’

VAN HUIS UIT

Als klein meisje bedacht Anne-Maartje al zelf liedjes. ,,Mijn ouders maakten altijd muziek, het was vanzelfsprekend dat ik een instrument ging bespelen. Ik zong veel liedjes en die bleef ik herhalen. Het allereerste genoteerde liedje van mij schreef mijn moeder op toen ik vier was. Op mijn zesde ging ik op pianoles en ik probeerde vrij snel notenschrift te schrijven. Bij een viering op school of een afscheid probeerde ik altijd een muziekstukje te bedenken. Het zat er van jongs af aan in.’’ Ze ging naar de Vrije School in haar woonplaats Amersfoort en volgde voortgezet onderwijs op de Stichtse Vrije School in Zeist. Op het Utrechts Conservatorium studeerde ze klassiek piano. ,,Ik voelde me heel erg thuis op het Utrechts Conservatorium, maar miste de ruimte om zelf muziek te bedenken. Ik ben overgestapt naar compositie,’’ vertelt Anne-Maartje die tegenwoordig zelf twee dagen per week compositieles geeft op het Utrechts Conservatorium en daarnaast actief is als componist. ,,Het is een vak, ik heb de technieken paraat waarmee ik kan componeren. Dat kan altijd; ik hoef niet te wachten op inspiratie. Het is hetzelfde als bij het bespelen van een instrument. Hoe meer ik ermee bezig ben, hoe gemakkelijker het gaat.’’ Als ze over haar werk praat, komt de actievoerder boven. ,,Mensen denken vaak dat het mijn baan niet is. Best kwalijk, dat schrijven van muziek constant wordt weggezet als die linkse hobby. Onbegrijpelijk en heel problematisch. Ik sta vierkant voor muziekeducatie en dan niet alleen reproduceren, maar juist vanuit de makende kant.’’

WERKEN IN OPDRACHT

Ze componeert meestal in opdracht van anderen. ,,Dat vind ik heel fijn. Als ik weet dat ik een stuk van tien minuten schrijf voor een strijkkwartet hoef ik niet tegen een leeg vel aan te kijken, maar ga binnen bepaalde kaders aan het werk. Ik kom heel erg uit de klassieke traditie en schrijf op de middenweg tussen pop en klassiek. In de wereld waarin ik opgroeide, was overal muziek. Ik kan me in principe door heel veel genres heen bewegen, maar mijn expertise ligt niet bij bijvoorbeeld jazz, al kan ik er wel elementen uit gebruiken.’’ Het componeren noemt Anne-Maartje een heel traag proces. ,,Zeker bij grotere stukken zoals een orkestwerk met zestig partijen begint het met het schrijven van een projectplan. Dat wordt gebruikt om subsidie aan te vragen. Er zit vaak wel twee jaar tussen het eerste contact met de opdrachtgever en het moment dat een stuk in première gaat.’’ Kan ze het hele stuk al in haar hoofd horen voordat het is uitgevoerd? ,,Zo werkt het bij mij niet. De eerste stap zijn schetsen op papier, vrij onleesbare schetsen waarmee ik ideeën orden in plaats van uitgewerkte partituren. In mijn studiootje speel ik op de vleugel wat ik denk te schrijven. Als laatste stap gaat het hele stuk in de computer.’’ Op Spotify kun je veel werk van Anne-Maartje vinden.

GEEN WEEK HETZELFDE

Haar werk als componist combineert goed met de lespraktijk op het conservatorium, het leiding geven aan een wijkorkest en projecten die jonge mensen in aanraking brengen met muziek. ,,Als ik schrijf ben ik vrij eenzaam, als componist leef je in een structuurloos vakgebied. De andere bezigheden nodigen me uit om niet te verdwalen in mijn eigen hoofd. Bij mij is geen week hetzelfde.’’

Haar energie om muziek te verspreiden lijkt grenzeloos. In haar vroegere woonplaats Amersfoort richtte ze in 2015 met anderen een wijkorkest op waar ze nog aan verbonden is. Een orkest waar iedereen welkom is die mee wil spelen, van ervaren musicus tot beginner. Anne-Maartje schrijft partituren op maat. ,,Samen muziek maken is zo belangrijk, zeker in deze tijd van polarisatie. Muziek -een abstracte kunstvorm- is enorm belangrijk als sociaal bindmiddel. In het wijkorkest spelen mensen met heel verschillende achtergronden. Binnen een paar minuten brengt muziek deze mensen met elkaar in verbinding.’’

IN DE KNOP

Met de mede door haar opgerichte stichting In de Knop zet Anne-Maartje zich in voor het tot stand komen van nieuwe muziek, met een speciale aandacht voor jong talent. ,,Muziek is zo belangrijk voor je ontwikkeling. Je wordt cognitief slimmer, het bevordert je mentale welzijn. Je leert omgaan met kritiek; als je muziekles hebt, krijg je voortdurend feedback. En je leert om op een podium te staan.’’ 

In haar woonkamer staan naast haar eigen altviool en een keyboard her en der instrumenten. ,,Die zijn geschonken aan onze stichting, soms uit nalatenschappen. Die viool op tafel heeft nog maar een snaar, die moeten we laten opknappen. Niet iedereen is in de gelegenheid om een instrument aan te schaffen of te huren.’’

Ze is een ware ambassadeur van muziekles voor kinderen. ,,Het is onbegrijpelijk dat de politici zich niet realiseren hoe belangrijk muziekeducatie is.’’

Het eerste project van de kersverse Componist des Vaderlands -door buurtbewoners zelf geschreven composities voor een klokkenspel- bedacht ze nadat ze een stuk schreef voor Goes, de stad die haar aanstelde als stadscomponist.

Met haar tweede project vraagt Anne-Maartje aandacht voor het belang van muziek maken. ,,Ik ga een essay schrijven over muziekeducatie. Vanuit een superconcrete invalshoek wil ik laten zien wat het belang daarvan is. Over anderhalf jaar bied ik dat aan, aan de Tweede Kamer.’’